Φύλλο Εργασίας 1Β (Προσωπογράφοι + Αοιδοί)

Γιατί γίνεται ένα γλέντι; Εκτός από το φαγητό, το ποτό και τη γενικότερη διασκέδαση, πώς μπορεί να επηρεάζει ένα γλέντι τις σχέσεις των ανθρώπων που συμμετέχουν σε αυτό; Σκεφτείτε γλέντια τα οποία έχετε δει ή στα οποία βρεθήκατε με την οικογένειά σας ή ένα πανηγύρι. Στην ομηρική εποχή ποια σημασία μπορεί να είχε ένα γλέντι για τις σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους; Όλα αυτά θα τα αναζητήσουμε στις περιγραφές που περιλαμβάνονται στα ομηρικά έπη.

·         Να διαβάσετε προσεκτικά τα σημεία της Οδύσσειας στα οποία περιγράφονται γλέντια που περιλαμβάνουν φαγοπότι (ραψωδίες α, γ, δ, η, θ). Ξεφυλλίστε και το σχολικό εγχειρίδιο στο Ψηφιακό σχολείο.

·         Να δημιουργήσετε έναν πίνακα στον οποίο θα κρατήσετε αναλυτικές σημειώσεις (γράφοντας και τους σχετικούς στίχους) για:

α) πρόσωπα επίσημα και πρόσωπα καθημερινά που συμμετέχουν σε ένα ομηρικό γλέντι

β) τον ρόλο των αοιδών, και γενικότερα τις δραστηριότητες που συνδέονται με το ψυχαγωγικό μέρος ενός ομηρικού γλεντιού.

·         Περισσότερες πληροφορίες για τα θέματά σας μπορείτε να αναζητήσετε στο λογισμικό ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ, καθώς και στο διαδίκτυο.

Χρήσιμο υλικό θα βρείτε στις ακόλουθες προτεινόμενες ιστοσελίδες:

Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού (Γιορτές και συμπόσια Γεωμετρικής εποχής)

Ψηφίδες για την Ελληνική Γλώσσα (Μορφή και ρόλος του αοιδού, Φήμιος, Δημόδοκος).

·         Αν έχετε άγνωστες λέξεις ή έννοιες, μπορείτε να συμβουλευθείτε τα λεξικά της Πύλης του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη διεύθυνση http://www.greek-language.gr.

·         Να παρουσιάσετε τα αποτελέσματα των ερευνών σας στους συμμαθητές σας, και να τα αναρτήσετε στο ιστολόγιο του μαθήματος.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Α1. Πρόσωπα (επίσημα)

μνηστήρες (α 120). Οι μνηστήρες ήταν άρχοντες που ήθελαν να παντρευτούν την Πηνελόπη και να πάρουν το βασίλειο του Οδυσσέα. Κάθε μέρα έτρωγαν σαν αφεντικά στο παλάτι του Οδυσσέα.

Τηλέμαχος (α 127). Ο Τηλέμαχος φιλοξενεί με ιδιαίτερες τιμές τον Μέντη.

Αθηνά-Μέντης (α 134)

Νέστορας (γ 35)

Θρασυμήδης (γιος του Νέστορα) (γ 43)

Πεισίστρατος (γιος του Νέστορα) (γ 40)

αρχοντόπουλα της Πύλου (γ 542)

άρχοντες (γ 545)

Μενέλαος (δ 57)

Οδυσσέας (η 177)

Αλκίνοος (η 178)

κήρυκας Ποντόνοος (η 181, θ 75,80,128,568)

Φαίακες άρχοντες (θ 117,584)

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Στα φαγοπότια της Οδύσσειας συμμετέχουν επώνυμα πρόσωπα με μεγάλη εξουσία και κύρος, για παράδειγμα βασιλείς και άρχοντες (μνηστήρες, Τηλέμαχος, Νέστορας, Μενέλαος, Οδυσσέας, Αλκίνοος). Αυτά τα συμπόσια είναι καθαρά ανδρικές εκδηλώσεις. Με αφορμή μια οικογενειακή ή δημόσια γιορτή ο ανώτερος άρχοντας οργανώνει συμπόσιο σε τοπικούς άρχοντες, σε φίλους, σε φιλοξενούμενους και στον λαό δείχνοντας τη γενναιοδωρία του. Τα συμπόσια έδιναν κύρος και γόητρο στον άρχοντα που τα διοργάνωνε.

Α2. Πρόσωπα (ανώνυμα / μη επίσημα)

κήρυκες, παιδόπουλα (α 123) (γ 390)

πρόθυμα υπηρετούν (ετοιμάζουν το τραπέζι, αναμιγνύουν το κρασί με νερό).

παρακόρη (α 154) (δ 54) (η 171). Φέρνει νερό σε χρυσό λαγήνι για πλύσιμο των χεριών, λούζουν και άλειφαν με λάδι τους καλεσμένους άρχοντες.

τραπεζάρχης (α 159) (δ 63), ήταν υπεύθυνος για το σερβίρισμα των κρεάτων.

δούλες (α 165) υπεύθυνες για το ψωμί.

έφηβοι (α 166) (γ 391) σέρβιραν κρασί νερωμένο

κελάρισσα (α 157) (γ 447) (δ 61) (η 175) φρόντιζε για κρασί και ψωμί

εταίροι (σύντροφοι του Νέστορα) (γ 36)

παλληκαράκια (γ 528) σέρβιραν κρασί

οικονόμος (γ 544) φρόντιζε για κρασί και ψωμί

θεραπαινίδα (δ 58) φέρνει νερό για το πλύσιμο των χεριών

Φαίακες (λαός) (θ 67)

Φαίακες (νεαροί χορευτές) (θ 297)

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Στα φαγοπότια της Οδύσσειας συμμετέχουν εκτός από επώνυμα πρόσωπα και ανώνυμα. Πρόκειται για υπηρέτες που βοηθούν στο σερβίρισμα του φαγητού και του κρασιού. Ο καθένας έχει την αρμοδιότητά του (άλλος φέρνει το ψωμί, άλλος τα κρέατα, άλλος το κρασί).

Β. Αοιδοί

Β1) Φήμιος (α 172) (από τη λέξη φήμη, άρα η τέχνη του ήταν φημισμένη). Όταν οι μνηστήρες χορταίνουν από φαΐ και πιοτό, επιθυμούν τραγούδι, μουσική, χορό για να ολοκληρωθεί το γλέντι τους. Τότε ο κήρυκας φέρνει και δίνει την κιθάρα στα χέρια του Φήμιου, κι εκείνος ξεκινά ένα ωραίο τραγούδι. Ο αοιδός Φήμιος τραγουδούσε στα συμπόσια των μνηστήρων από ανάγκη, δηλαδή εκείνοι τον εκβίαζαν. Ο Φήμιος με το τραγούδι και τη μουσική του μαγεύει τους μνηστήρες.

Όταν η Πηνελόπη διαμαρτύρεται για το τραγούδι του Φήμιου, που είχε ως θέμα τον νόστο των Αχαιών και της θύμιζε το πένθος της για τον Οδυσσέα, παρεμβαίνει ο Τηλέμαχος μαλώνοντας τη μητέρα του. Δεν έχει λόγο να τα βάζει με τον τιμημένο αοιδό, αφού εκείνος τους ευχαριστεί αυτοσχεδιάζοντας τραγούδια της μόδας.

Β2) Δημόδοκος (θ 75-, 569) (= αυτός που είναι αρεστός στον δήμο, στον λαό).

Ο αοιδός Δημόδοκος τραγουδάει στο παλάτι του Αλκίνοου, του βασιλιά των ειρηνικών και πολιτισμένων Φαιάκων. O Δημόδοκος είναι τυφλός (όπως τυφλός ήταν κατά την παράδοση και ο Όμηρος), αλλά έχει ως αντιχάρισμα την τέχνη να θέλγει με το τραγούδι του. Ο Δημόδοκος λέει τρία τραγούδια: το πρώτο για τη φιλονικία του Οδυσσέα με τον Αχιλλέα, το δεύτερο για την απιστία της θεάς Αφροδίτης με τον Άρη και το τέχνασμα του απατημένου Ήφαιστου, και το τρίτο (μετά από παραγγελία του Οδυσσέα) για τον δούρειο ίππο. Το πρώτο και το τρίτο τραγούδι του συγκινούν τον Οδυσσέα, ενώ το δεύτερο τραγούδι λέγεται στην αγορά των Φαιάκων και προσπαθεί να κάνει τους ανθρώπους να χαρούν στη γιορτή που γίνεται προς τιμή του φιλοξενούμενου Οδυσσέα.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Ένα ομηρικό φαγοπότι περιλάμβανε, εκτός από το φαγητό και το κρασί, και μουσική ψυχαγωγία από έναν αοιδό. Όταν ο καλεσμένος ήταν επίσημο πρόσωπο, για να τον τιμήσουν έκαναν για χάρη του και χορευτικές επιδείξεις ή ακόμη και αθλητικούς αγώνες (όπως ο χορός των νεαρών Φαιάκων και οι αθλητικοί αγώνες στη ραψωδία θ).

Τις απαντήσεις έδωσαν οι μαθητές:  Β.Κ., Μ.Π., Γ.Χ.