Φύλλο Εργασίας 2Γ

Φύλλο Εργασίας 2Γ

Αποστολή σας είναι να δημιουργήσετε μια εικονική έκθεση με τίτλο «Τρώγοντας και πίνοντας στον Όμηρο: από τη διασκέδαση στη δημιουργία κοινωνικών σχέσεων και δεσμών».

·           Αξιοποιήστε τα ευρήματά σας στις προηγούμενες ομάδες σας, τα οποία αναρτήσατε στο ιστολόγιο του μαθήματος.

·           Σκεφτείτε πώς η κοινωνική θέση των ανθρώπων επηρεάζει τον τρόπο που αυτοί συμμετέχουν σε τέτοια γλέντια και τι είδους σχέσεις δημιουργούν με τους άλλους ανθρώπους.

·           Διαβάστε προσεκτικά τη σελίδα Γιορτές και συμπόσια στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, καθώς και το άρθρο Συμπόσια και διασκεδάσεις στην εποχή του Ομήρου.

·           Συνδέστε χώρους, τραγούδια, σκεύη, έπιπλα, τροφές και ποτά μεταξύ τους, αλλά και με τα πρόσωπα και την κοινωνική τους θέση, και δημιουργήστε την έκθεσή σας.

·           Παρουσιάστε την έκθεση στους συμμαθητές σας.

Η έκθεσή σας μπορεί να είναι:

-  μία παρουσίαση

-  ένα βίντεο

-  ένα κολάζ ή μία αφίσα

-  ένα κόμικ

-  ένα ποίημα ή ένα πεζό κείμενο (π.χ. θεατρικό…)

-  ή ό,τι άλλο θέλετε με το ίδιο θέμα.

"ΠΙΝΑΚΑΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΩΝ" (padlet)

Τον πίνακα ανακοινώσεων δημιούργησαν οι Κώστας Στ., Δημήτρης Μ. και Ραφαήλ Κ.

Συμπόσια και διασκεδάσεις στην εποχή του Ομήρου

Στην αριστοκρατική ομηρική κοινωνία όλα αποτελούν πρόσχημα για συμπόσια και γιορτές. Άλλωστε, είναι μέσα στα καθήκοντα του άρχοντα να καλεί συχνά συγγενείς, γείτονες, φίλους και ανθρώπους της τάξης του. Κάθε ευκαιρία είναι καλή: οικογενειακή γιορτή, δημόσια γιορτή, φιλοξενία διακεκριμένου ξένου. Αυτές οι επαναλαμβανόμενες προσκλήσεις ενισχύουν το γόητρο ενός αληθινού άρχοντα. Αποτελούν πηγή αληθινών ηθικών διαπιστευτηρίων προς το πρόσωπό του από τη μεριά των προσκεκλημένων. Η γενναιοδωρία είναι μια τοποθέτηση. Ανοίγει τον δρόμο στην αναγνώριση και στα αξιώματα. Πρέπει να είναι κανείς πλούσιος και μεγαλοπρεπής, για να μπορεί να παίξει ένα ρόλο στην πόλη.

«Ηρακλής και Αθηνά»

Mελανόμορφη όψη δίγλωσσου αμφορέα 

του Ζωγράφου του Ανδοκίδη, περ. 520 π.Χ.,

Κρατική αρχαιολογική συλλογή Μονάχου

Η διαδικασία των συμποσίων είναι πανομοιότυπη. Οι υπηρέτριες περνούν με μια λεκάνη κι ένα κανάτι, και χύνουν νερό στα χέρια των προσκαλεσμένων. Τοποθετούν μπροστά στον καθένα ένα καλάθι ψωμί κι ένα κύπελλο. Αυτά τα κύπελλα είναι από μέταλλο (μερικά μάλιστα από χρυσό ή ασήμι), και ορισμένα είναι αληθινά έργα τέχνης. Ύστερα οι τραπεζοκόμοι φέρνουν κρέας κομμένο μέσα σε ξύλινα ή μεταλλικά πιάτα, ενώ ταυτόχρονα ο οινοχόος ή οι κήρυκες αναμιγνύουν το νερό με το κρασί μέσα σε μεγάλους κρατήρες και γεμίζουν τα ποτήρια. Όλος ο κόσμος σερβίρεται και τρώει με τα χέρια του. Ορισμένες φορές, σε ένδειξη εκτίμησης προς κάποιον εκλεκτό καλεσμένο, ο οικοδεσπότης, διαλέγει ένα καλό κομμάτι και το προσφέρει αυτοπροσώπως στο άτομο που θέλει να τιμήσει. Στη διάρκεια του γεύματος οι ζητιάνοι κυκλοφορούν ανάμεσα στους καλεσμένους ζητώντας ένα κομμάτι ψωμί.

Aοιδός με πεντάχορδη λύρα

(τοιχογραφία του ανακτόρου της Πύλου,

αναπαράσταση/υδατογραφία από τον P. de Jong)

«Και μόνο όταν κόρεσαν τον πόθο τους με το φαΐ και το πιοτό», σύμφωνα με τη στερεότυπη έκφραση, οι διασκεδάσεις αρχίζουν. Η πρώτη (που λογαριάζεται και περισσότερο) είναι ένας μουσικός ποιητικός λόγος. Στις γαστρονομικές γιορτές καλείται πάντα ένας τοπικός αοιδός. Στην Ιθάκη ο αοιδός ονομάζεται Φήμιος, στο νησί των Φαιάκων το όνομά του είναι Δημόδοκος. Ο τραγουδιστής γινόταν δεκτός με ιδιαίτερη εκτίμηση. Ο Αλκίνοος, για το συμπόσιο που δίνει προς τιμή του Οδυσσέα, στέλνει έναν αγγελιαφόρο να αναζητήσει τον θείο αοιδό, τον τυφλό Δημόδοκο (ραψωδία θ). Μόλις φτάνει στο παλάτι, τον βάζουν να καθίσει σε μια τιμητική θέση, πάνω σ’ ένα θρόνο, τοποθετημένο στη βάση μιας κολόνας του μεγάρου. Ο Οδυσσέας τού προσφέρει ένα διαλεχτό κομμάτι κρέας. Ύστερα από το γεύμα σηκώνεται και, συνοδευόμενος από την κιθάρα του, αφηγείται μέσα σε βαθιά σιωπή επεισόδια από τα κατορθώματα των Αχαιών, προκαλώντας τα δάκρυα του Οδυσσέα, που η συγκίνησή του τον προδίδει.

«O Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς»

(μελανόμορφος αμφορέας του Εξηκία, 540 π.Χ.,

Mουσείο Bατικανού, Ρώμη)

Μετά έρχεται η σειρά των άλλων διασκεδάσεων. Ορισμένοι κάθονται καταγής, πάνω σε δέρματα ζώων, και παίζουν ένα παιχνίδι με πεσσούς. Άλλοι, στην αυλή υποδοχής, κάνουν επίδειξη δύναμης και επιδεξιότητας ρίχνοντας δίσκο και ακόντιο. Ο Μενέλαος, για να διασκεδάσει τους καλεσμένους στους γάμους του γιου του και της κόρης του, κάλεσε δυο ακροβάτες, που προκάλεσαν τον θαυμασμό των συνδαιτυμόνων με τις ακροβασίες τους (ραψωδία δ). Οι μνηστήρες, που είχαν έρθει στο κέφι, βάζουν τον «ζητιάνο» Οδυσσέα και τον επαγγελματία ζητιάνο Ίρο να λύσουν τις διαφορές τους με τις γροθιές (ραψωδία σ). Αλλά η πιο προσφιλής διασκέδασή τους είναι ο χορός, άσκηση που ήταν φορτισμένη με θρησκευτικότητα, τμήμα βασικό της αγωγής κάθε ανθρώπου καλής κοινωνικής τάξης. Δεν υπάρχει αρχοντική γιορτή χωρίς χορούς, στη διάρκεια των οποίων οι νέοι άντρες συναγωνίζονται σε επιδεξιότητα. Αυτές οι χορευτικές επιδείξεις γίνονται στην αυλή υποδοχής. Οι παρευρισκόμενοι στέκονται όρθιοι γύρω από τους χορευτές και υπογραμμίζουν τον ρυθμό χτυπώντας τα χέρια, ενώ εύθυμες χορωδίες συνοδεύουν τα χορευτικά τους βήματα.

Ύστερα, το συμπόσιο ξαναρχίζει, για να μην τελειώσει παρά μόνο όταν ο ήλιος δύσει. Το γλέντι ξετυλίγεται χαρούμενο, αλλά δεν τελειώνει πάντα χωρίς κάποιο καβγά. Γιατί, αν και σπάνια μεθούν, το κρασί τούς ανάβει τα αίματα. Συμβαίνει οι βίαιοι τύποι να χάνουν την ψυχραιμία τους: σε μια στιγμή θυμού ο μνηστήρας Αντίνοος πετάει το σκαμνί εναντίον του Οδυσσέα που ζητιανεύει (ραψωδία ρ).

Αιμιλίου Μιρώ, Η καθημερινή ζωή στην εποχή του Ομήρου,

εκδ. Παπαδήμα, σσ. 69-73 (διασκευή)

Πηγή:  http://logionlogoi.blogspot.gr/2015/03/blog-post_15.html

Φύλλο Εργασίας 1Γ (Αρχαιολόγοι + Διατροφολόγοι)

Γιατί γίνεται ένα γλέντι; Εκτός από το φαγητό, το ποτό και τη γενικότερη διασκέδαση, πώς μπορεί να επηρεάζει ένα γλέντι τις σχέσεις των ανθρώπων που συμμετέχουν σε αυτό; Σκεφτείτε γλέντια τα οποία έχετε δει ή στα οποία βρεθήκατε με την οικογένειά σας ή ένα πανηγύρι. Στην ομηρική εποχή ποια σημασία μπορεί να είχε ένα γλέντι για τις σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους; Όλα αυτά θα τα αναζητήσουμε στις περιγραφές που περιλαμβάνονται στα ομηρικά έπη.

·         Να διαβάσετε προσεκτικά τα σημεία της Οδύσσειας στα οποία περιγράφονται γλέντια που περιλαμβάνουν φαγοπότι (ραψωδίες α, γ, δ, η, θ). Ξεφυλλίστε και το σχολικό εγχειρίδιο στο Ψηφιακό σχολείο.

·         Να δημιουργήσετε έναν πίνακα στον οποίο θα κρατήσετε αναλυτικές σημειώσεις (γράφοντας και τους σχετικούς στίχους) για:

α) σκεύη και έπιπλα που είναι απαραίτητα σε ένα ομηρικό φαγοπότι 
β) τροφές και ποτά που καταναλώνονται σε ένα παρόμοιο γλέντι.

·         Περισσότερες πληροφορίες για τα θέματά σας μπορείτε να αναζητήσετε στο λογισμικό ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ, καθώς και στο διαδίκτυο. Χρήσιμο υλικό θα βρείτε και στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού (Γιορτές και συμπόσια Γεωμετρικής εποχής).

·         Αν έχετε άγνωστες λέξεις ή έννοιες, μπορείτε να συμβουλευθείτε τα λεξικά της Πύλης του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη διεύθυνση http://www.greek-language.gr.

·         Να παρουσιάσετε τα αποτελέσματα των ερευνών σας στους συμμαθητές σας, και να τα αναρτήσετε στο ιστολόγιο του μαθήματος.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Α) Σκεύη

κρατήρες (α 124,166, γ 391, η 179): Ανακάτευαν κρασί με νερό.

χρυσό λαγήνι (α 154, η 172): Το λαγήνι είναι ένα είδος κανάτας από το οποίο έριχναν νερό για να πλύνουν τα χέρια τους.

αργυρό λεβέτι (α 156, δ 59, η 173): Το λεβέτι είναι ένα καζάνι που συγκέντρωναν το νερό που έριχναν με το λαγήνι, όταν έπλεναν τα χέρια τους.

χρυσές κούπες (α 160), μαλαματένια κούπα (γ 46, δ 64): Ειναι ποτήρια τα οποία ο κήρυκας γέμιζε με κρασί.

τρυπητά σφουγγάρια (α 125): Ηταν σφουγγάρια που τα χρησιμοποιούσαν για το πλύσιμο των τραπεζιών.

δίσκοι (α 159): Για τη μεταφορά των κρεάτων.

κύπελλα (α 161)

πλεχτά πανέρια (α 165, θ 85): Είχαν το ψωμί.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Σε ένα συμπόσιο χρησιμοποιούσαν διάφορα σκεύη, ανάλογα με τη χρήση. Άλλα ήταν για την καθαριότητα, και άλλα για την ετοιμασία και το σερβίρισμα των φαγητών και του κρασιού. Στο κείμενο αναφέρονται σκεύη κατασκευασμένα από πολύτιμο υλικό (χρυσός, ασήμι), και αυτό δείχνει ότι υπήρχε πλούτος και αναπτυγμένος πολιτισμός. Μας κάνει εντύπωση που δεν χρησιμοποιούσαν μαχαιροπίρουνα.

Β) Έπιπλα

τομάρια βοδιών (α 121), μαλακές προβιές (γ 42)

τραπέζι (α 125,156, δ 60, η 174, θ 85)

λεπτουργημένος θρόνος (α 146), θρόνοι (γ 34, δ 56)

στολισμένο κάθισμα (α 149, θ 80)

σκαμνί (α 148)

αναπαυτικά καθίσματα (α 161)

λουτήρες (δ 53)

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Το μέγαρο είναι επιπλωμένο με καθίσματα και θρόνους με σκαμνί για τα πόδια (υποπόδιο). Οι θρόνοι προορίζονται για τον οικοδεσπότη και τους εκλεκτούς καλεσμένους τους. Πάνω στα καθίσματα τοποθετούνται υφάσματα για να είναι αναπαυτικά. Φαίνεται πως τα τραπέζια τα μετέφεραν στην αίθουσα οι υπηρέτες την ώρα του φαγητού. Πάντως τα έπιπλα στα παλάτια είναι σκαλισμένα και διακοσμημένα με εξαιρετική τέχνη.

Γ) Τροφές

κρέας κάθε λογής (α 126, γ 73,530, δ 63), σπλάχνα (γ 45, 530), γλώσσες (γ 392), βοδίσια ράχη (δ 72), αρνιά-βόδια-χοίροι (θ 70-72), θ 567,574-575

ψωμί (α 157, γ 544, δ 66, η 175)

φαγώσιμα πολλά (δ 62, η 176)

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Οι άρχοντες κατανάλωναν άφθονα κρέατα (χοιρινό, αρνίσιο, βοδινό), όμως αυτό ήταν προνόμιο μόνο των ευκατάστατων. Οι απλοί άνθρωποι δεν απολάμβαναν τόση πολυτέλεια, αλλά έτρωγαν πιο φτωχικά γεύματα (κρίθινο ψωμί, ελιές, τυρί κ.ά.)

Δ) Ποτά

κρασί με νερό (α 124) (γ 45, η 179,181, θ 86,567)

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Οι αρχαίοι έπιναν το κρασί αραιωμένο με νερό. Αυτή η διαδικασία γινόταν σε ένα ειδικό αγγείο, τον κρατήρα. Από εκεί ο οινοχόος ή ο κήρυκας σέρβιρε το κρασί στους καλεσμένους.

Τις απαντήσεις έδωσαν οι μαθητές/-τριες:  Δ.Μ., Μ.Μ., Κ.Σ.