Φύλλο Εργασίας 1Α (Λογοτέχνες + Αρχιτέκτονες)

Γιατί γίνεται ένα γλέντι; Εκτός από το φαγητό, το ποτό και τη γενικότερη διασκέδαση, πώς μπορεί να επηρεάζει ένα γλέντι τις σχέσεις των ανθρώπων που συμμετέχουν σε αυτό; Σκεφτείτε γλέντια τα οποία έχετε δει ή στα οποία βρεθήκατε με την οικογένειά σας ή ένα πανηγύρι. Στην ομηρική εποχή ποια σημασία μπορεί να είχε ένα γλέντι για τις σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους; Όλα αυτά θα τα αναζητήσουμε στις περιγραφές που περιλαμβάνονται στα ομηρικά έπη.

• Να διαβάσετε προσεκτικά τα σημεία της Οδύσσειας στα οποία περιγράφονται γλέντια που περιλαμβάνουν φαγοπότι (ραψωδίες α, γ, δ, η, θ). Ξεφυλλίστε και το σχολικό εγχειρίδιο στο Ψηφιακό σχολείο. 
• Να δημιουργήσετε έναν πίνακα στον οποίο θα κρατήσετε αναλυτικές σημειώσεις (γράφοντας και τους σχετικούς στίχους) για:

α) τυπικές και στερεότυπες εκφράσεις, αφηγηματικές τεχνικές, περιγραφή, γλώσσα/ύφος του κειμένου

β) χώρους που σχετίζονται με ένα ομηρικό γλέντι.

• Περισσότερες πληροφορίες για τα θέματά σας μπορείτε να αναζητήσετε στο λογισμικό ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ, καθώς και στο διαδίκτυο.

Χρήσιμο υλικό θα βρείτε στις ακόλουθες προτεινόμενες ιστοσελίδες:

Ύφος και γλώσσα

Γιορτές και συμπόσια Γεωμετρικής εποχής

Μυκηναϊκά ανάκτορα

Τρισδιάστατη απεικόνιση μυκηναϊκού ανακτόρου.

• Αν έχετε άγνωστες λέξεις ή έννοιες, μπορείτε να συμβουλευθείτε τα λεξικά της Πύλης του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας στη διεύθυνση http://www.greek-language.gr.
• Να παρουσιάσετε τα αποτελέσματα των ερευνών σας στους συμμαθητές σας, και να τα αναρτήσετε στο ιστολόγιο του μαθήματος.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Α. Αφηγηματικές τεχνικές

α) Αφήγηση τριτοπρόσωπη.

O αφηγητής μιλάει σε τρίτο πρόσωπο, είναι παντογνώστης και αμέτοχος στα γεγονότα που αφηγείται. Με την αφήγηση υπάρχει κίνηση και εξελίσσεται η υπόθεση.

β) Αφήγηση πρωτοπρόσωπη.

Σε κάποια σημεία έχουμε διάλογο, για να γίνει το κείμενο πιο ζωντανό και θεατρικό. Είναι σαν να βλέπουμε θεατρική παράσταση. (π.χ. γ 77-78, δ 66-68, η 179-180)

γ) Εναλλαγή πρωτοπρόσωπης και τριτοπρόσωπης αφήγησης. Έτσι δεν βαριόμαστε όταν διαβάζουμε ή ακούμε το κείμενο.

δ) Περιγραφή.

Ο ποιητής δίνει με χαρακτηριστικές λεπτομέρειες κάποιες σκηνές από γεύματα επίσημων προσώπων. Αυτή η περιγραφή ζωντανεύει με τα πολλά επίθετα που χρησιμοποιούνται.

ε) Επιβράδυνση αφηγηματικού ρυθμού.

Ο ποιητής δεν βιάζεται να προχωρήσει η υπόθεση, αλλά περιγράφει με επίθετα κάποιες σκηνές από φαγοπότια δίνοντας πολλές λεπτομέρειες για την ετοιμασία του τραπεζιού, τα φαγητά, τα σκεύη και την ψυχαγωγία. Με αυτές τις αναφορές ξεφεύγουμε από το κύριο θέμα (δηλαδή από την αναζήτηση του Οδυσσέα και τον νόστο του) και "παγώνει" ο χρόνος. Έτσι νιώθουμε αγωνία για την εξέλιξη της υπόθεσης, όμως ταυτόχρονα ξεκουραζόμαστε, καθώς ο ποιητής στρέφει την προσοχή μας στον πολιτισμό και τον πλούτο της εποχής του.

στ) Εικόνες που τις αντιλαμβανόμαστε με την όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση, αφή.

Π.χ. στη ραψωδία α, στ. 124-126 (άλλοι να σμίγουν σε κρατήρες με νερό κρασί, άλλοι να πλένουν τα τραπέζια με σφουγγάρια τρυπητά και να τα στήνουν, κάποιοι να κομματιάζουν άφθονα τα κρέατα.) έχουμε οπτική-ακουστική-οσφρητική εικόνα. Είναι οπτική επειδή βλέπουμε τους υπηρέτες που κινούνται, ακουστική επειδή ακούμε τον ήχο του νερού με το οποίο αναμιγνύουν το κρασί, και οσφρητική επειδή μυρίζουμε το ψητό κρέας.

Στους στ. 154-161 έχουμε οπτική εικόνα, επειδή βλέπουμε πολλές υπηρέτες να εξυπηρετούν πρόθυμα τον φιλοξενούμενο Μέντη, αλλά ακούμε και τον ήχο του νερού.

Στους στ. 171-173 έχουμε οπτικοακουστική εικόνα. Βλέπουμε αλλά κυρίως ακούμε το θεϊκό τραγούδι του Φήμιου.

ζ) Γλώσσα / λεξιλόγιο.

Επαναλαμβάνονται λέξεις που αναφέρονται στους υπηρέτες (παιδόπουλα, έφηβοι, παρακόρη, κελάρισσα, οικονόμος, τραπεζάρχης), στα έπιπλα (τραπέζι, θρόνος, καθίσματα), στις τροφές (κρέας, νερό, κρασί) και στα σκεύη (κρατήρας, λαγήνι, κανάτι, λεβέτι, κούπες, δίσκοι).

η) Τυπικές εκφράσεις

η1) επίθετα χαρακτηριστικά (= τονίζουν μια χαρακτηριστική ιδιότητα μη ορατή):

αγέρωχοι μνηστήρες (α 119-120)

καρτερόψυχος Οδυσσέας (α 145)

σεβαστή κελάρισσα (α 157, η 175) + σεμνή κελάρισσα (δ 61)

μαλακό ύφασμα (α 147)

αναπαυτικά καθίσματα (α 163, θ 80)

έτοιμο τραπέζι (α 167)

μαλακές προβιές (γ 42)

γλυκόπιοτο κρασί (γ 447, η 181)

βασανισμένος και θείος Οδυσσέας (η 177)

θείος αοιδός( θ 51)

η2) επίθετα περιγραφικά (= προβάλλουν μια εικόνα):

σφουγγάρια τρυπητά (α 125)

άφθονα κρέατα (α 126)

λεπτουργημένος και όμορφος θρόνος (α 146)

στολισμένο κάθισμα (α 149)

όμορφο χρυσό λαγήνι (α 154, η 172)

αργυρό λεβέτι (α 156, δ 59, η 173)

γυαλιστερό τραπέζι (α 156, η 174)

άφθονο φαγητό (α 158, η 176)

χρυσές κούπες (α 160)

πλεχτά πανέρια (α 165)

μαλαματένια κούπα (γ 46,543, δ 64)

σπινθηροβόλο κρασί (γ 528)

γυαλιστεροί λουτήρες (δ 53)

σγουρές χλαμύδες και χιτώνες (δ 55)

πάγκαλο χρυσό κανάτι (δ 58)

καλόξυστο τραπέζι (δ 60)

ξανθός Μενέλαος (δ 65)

χοίροι με κάτασπρα δόντια (θ 72, 575)

αργυρά καρφιά (θ 81)

θ1) εκφραστικοί τύποι (λογότυποι) (=επαναλαμβανόμενες φράσεις ή στίχοι).

π.χ. «Και μόνο όταν κόρεσαν τον πόθο τους με το φαΐ και το πιοτό» (α 168, γ 75, δ 75, η 89)

«ενώ η σεβαστή κελάρισσα είχε την έγνοια να τους φέρει ψωμί κι άφθονο φαγητό, ό,τι καλό τής βρέθηκε, να τους ευχαριστήσει.» (α 157-158, δ 61, η 175-176)

θ2) θεματικοί τύποι (= επαναλαμβανόμενες «τυπικές σκηνές» σκηνές π.χ. ικεσία, θυσία, οπλισμός)

π.χ. η σκηνή της προετοιμασίας του τραπεζιού (πλύσιμο χεριών, στρώσιμο τραπεζιού, προσφορά ψωμιού και κρέατος, κρασί), η ψυχαγωγία με το τραγούδι αοιδού

Γενικά, οι στερεότυπες φράσεις (εκφραστικοί και θεματικοί τύποι) εξυπηρετούν τις ανάγκες της προφορικής, έμμετρης σύνθεσης. Δηλαδή, ο αοιδός διευκολυνόταν στον αυτοσχεδιασμό και στο μέτρο-ρυθμό επαναμβάνοντας κάποιες φράσεις, στίχους ή και ολόκληρες σκηνές.

Β. Χώροι

Μεγάλο δώμα του μεγάρου (α 142)

Το μέγαρο ήταν το κέντρο του μυκηναϊκού ανακτόρου. Έχει σχήμα παραλληλόγραμμου, με είσοδο στη μια στενή πλευρά. Από έξω προς τα μέσα έχει: α) μια ανοιχτή στοά με δύο κίονες (αἴθουσα), β) έναν προθάλαμο (πρόδομος), γ) μια μεγάλη αίθουσα (δόμος) με τέσσερις κίονες που περιβάλλουν

την κυκλική εστία στο κέντρο της αίθουσας. Στο μέγαρο ήταν και το βάθρο του θρόνου (στο μέσο του τοίχου δεξιά).

παραλία της Πύλου + ανάκτορο Νέστορα (γ)

ανάκτορο Μενέλαου στη Σπάρτη (δ)

ανάκτορο Αλκίνοου στη Σχερία (η)

αγορά Φαιάκων + ανάκτορο Αλκίνοου (θ)

Τις απαντήσεις έδωσαν οι μαθητές/-τριες:  Ρ.Κ., Ε.Π., Μ.Σ., Χ.Τ.